Święta po skandynawsku

Święta Bożego Narodzenia w krajach Skandynawii pod wieloma względami bardzo przypominają te nasze, polskie. To święta rodzinne, w których nie brakuje wspólnego kolędowania i dobrego jedzenia. Skandynawskie Boże Narodzenie przejęło wiele zwyczajów z pogańskiego Jul. Jul (Yule) było świętem przesilenia zimowego obchodzonym wśród ludów północy na przełomie grudnia i stycznia. Podczas Jul świętowano koniec ciemności i nadejście dłuższych dni. To właśnie w Jul obdarowywano się prezentami. Wśród innych zwyczajów było przystrajanie jodły, kładzenie w palenisku kłody drewna, wieszanie w domostwach jemioły i ostrokrzewu. Te pogańskie tradycje dały podwaliny tego, co dziś jest częścią chrześcijańskiego Bożego Narodzenia w stylu skandynawskim.

 

Święta w Skandynawii to przede wszystkim atmosfera pełna ciepła i blasku i czas spędzany w gronie najbliższych. Zdjęcie: Carolina Romare/imagebank.sweden.se

 

Współcześnie obchodzone święta w Skandynawii posiadają kilka charakterystycznych elementów. Jednym z nich jest czas Adwentu, oczekiwanie na Boże Narodzenie, którego początek symbolizuje adwentowy wieniec. Tradycyjny wieniec adwentowy wykonany jest z gałązek świerkowych, często przystrojonych czerwonymi owocami, świerkowymi szyszkami, białymi świecami i czerwonymi wstążkami. W każdą niedzielę Adwentu zapalana jest kolejna świeca, co oznacza, że w czwartą niedzielę palą się wszystkie cztery świece.Wieniec zawieszany jest na drzwiach wejściowych oraz w miejscu, gdzie się jada posiłki.

 

 

Tradycyjna świeca-kalendarz. Zdjęcie: Kristian Krogh/ Visitdenmark.com

 

Do świątecznych tradycji skandynawskiego Adwentu należy też zapalanie świecy-kalendarza. Świeca taka ma podziałkę złożoną z 24 kresek ozdobionych zwykle motywami jodły i tańczących skrzatów w czerwonych czapeczkach i żółtych chodakach. W większości domów świece te zapalane są 1 grudnia, bardzo często przy śniadaniu. Obowiązek zdmuchnięcia świeczki w porę, zanim zacznie topić się kreska oznaczająca następny dzień, spoczywa na ogół na dzieciach.Wszystkie dzieci dostają również kalendarze adwentowe lub, jak nazywa się je w Danii, kalendarze bożonarodzeniowe. Co roku również dwa kanały telewizyjne produkują specjalne serie programów dla dzieci złożone z 24 odcinków. Niektóre dzieci otrzymują też 24 drobne upominki, osobno zapakowane przez rodziców.

 

Kalendarz bożonarodzeniowy z upominkami. Zdjęcie: Kristian Krogh/ Visitdenmark.com

 

Najstarszym w Szwecji, podobnie jak i w Finlandii, symbolem bożonarodzeniowym jest koziołek, obecnie bardzo popularna ozdoba świąteczna, najczęściej wykonana ze słomy. W XVIII wieku to właśnie koziołek stukał do drzwi, zostawiał prezenty w wigilijny wieczór i uciekał w mrok. Po pewnym czasie jego miejsce zajął Jultomten, czyli bożonarodzeniowy krasnoludek, którego imię zaczerpnięte zostało ze skandynawskich wierzeń ludowych.Boże Narodzenie w Szwecji, podobnie jak w Polsce, to czas spokoju i rodzinnych spotkań połączonych z elementami religijnymi jak i świeckimi. W witrynach sklepów i na ulicach można zobaczyć liczne ozdoby a w domach adwentowe świeczniki, aniołki, koziołki czy domki z pierników.Adwent i Święta Bożego Narodzenia (Jul) również w Norwegii mają szczególną oprawę. Czas do Wigilii odmierzają kalendarze adwentowe, zaś w całym kraju, podobnie jak w pozostałych państwach nordyckich żywa jest tradycja jarmarków bożonarodzeniowych (julemarked) na świeżym powietrzu, gdzie wszyscy z przyjemnością rozgrzewają się tradycyjnym skandynawskim gløgg’iem – korzennym napojem z grzanego czerwonego wina z ziołami, rodzynkami i migdałami.Do najpopularniejszych w Norwegii należą jarmarki przed Ratuszem i w muzeum kultury narodowej Norsk Folkemuseum w Oslo, czy jarmark w twierdzy Frederiksten w Halden. Ciekawą tradycję ma Bergen, gdzie w czasie Adwentu powstaje największe na świecie miasto wykonane w całości z… piernika!

 

Dekoracje w kolorach flagi narodowej Szwecji. Zdjęcie: Helena Wahlman/ imagebank.sweden.se

 

Najbardziej uroczysty obyczaj świąteczny w Skandynawii to zapalenie światełek na choince. Świerk jest przystrajany srebrną lub złotą gwiazdą, wstążkami w kolorach flagi narodowej, tutkami z owocami, papierowymi koszyczkami w kształcie serca, które należy wypełnić orzechami i łakociami. Choinkę pokrywa się często włosami anielskimi lub paskami srebrnej folii, które pięknie odbijają światło świec i tworzą bajkową atmosferę.Podczas Wigilii na stołach pojawia się wiele smakołyków i podczas gdy na przykład specyficznym daniem dla Norwegii jest ryba ługowana (lutefisk), to w całej Skandynawii na wigilijnym stole nie powinno także zabraknąć wieprzowiny – zwłaszcza świątecznych żeberek (juleribbe), czy owsianki. Żywa jest również tradycja delektowania się rodzajem puddingu, w którym ukryty jest migdał. Jego znalazca może liczyć w nadchodzącym roku na pomyślność. Z okazji świąt warzone jest piwo świąteczne i oczywiście piecze się ciasteczka – w niektórych domach przestrzega się zasady, że powinno być ich co najmniej siedem rodzajów. Przetrwał także zwyczaj wystawiania przez dzieci owsianki dla nisse – gnoma, który opiekuje się farmą lub domem.W Finlandii Święta Bożego Narodzenia (po fińsku „Joulu”) traktowane są bardzo wyjątkowo. Jak powszechnie wiadomo, Finlandia jest ojczyzną Św. Mikołaja, na którego mówi się tam Joulupukki, a jego siedziba znajduje się niedaleko Rovaniemi.

 

Aromatyczny gløgg najlepiej smakuje razem ze świątecznymi piernikami. Zdjęcie: Magnus Carlsson/imagebank.sweden.se

 

Tradycyjnie w samą Wigilię (Jouluaatto), jeszcze przed południem, Finowie odwiedzają saunę, by wieczorem cieszyć się czasem spędzonym w wśród przyjaciół.W Turku, w dzień Bożego Narodzenia o godzinie 12:00 ogłaszana jest Bożonarodzeniowa Deklaracja Pokoju, co stanowi jedną z najstarszych tradycji fińskiego Joulu. W obecności kilku tysięcy mieszkańców i turystów odbywa się publiczne odczytanie pochodzącego z 1827 r. tekstu deklaracji przypominającej o zbliżającej się pamiątce narodzin Zbawiciela i nawołującej do godnego ich powitania, tudzież zaniechania wszelkich waśni.

 

 

Pyszności szwedzkiego bożonarodzeniowego stołu. Zdjęcie: Carolina Romare imagebank.sweden.se

 

W skandynawskich Świętach Bożego Narodzenia znaleźć można wiele podobieństw do polskich tradycji świątecznych, jest też kilka barwnych zwyczajów charakterystycznych dla Skandynawii. Jednak we wszelkich obrzędach związanych z tym okresem znamienne jest to, że czas świąteczny to najważniejsze ze wszystkich dni w roku, spędzane w pełnej ciepła i blasku atmosferze w gronie najbliższych, dni magiczne i niepowtarzalne.

 

© Carolina Romare/imagebank.sweden.se

 

 

Zapisz się do newslettera
Adres email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *